خبر گزارش واقعیتهاست اما هر واقعیتی را نمیتوان خبر نامید خبر پیامی است که احتمال صدق و کذب در آن موجود است. خبر مجموعهای از لغات و عبارات است که وقوع یا انجام کاری را اطلاع دهد. خبر گزارش یک رویداد است. خبر شامل هر اندیشه و عمل واقعی است که برای عده کثیری از خوانندگان جالب است. خبر باید فوراً پس از حادثه و رویداد به جریان بیفتد، برای عموم جالب باشد حاوی اطلاعات تازه بوده، خنثی نباشد و ادراکات فرهنگی جوامع خاص خود را منعکس نماید. نخستین کارکرد خبر، بیان اطلاعات مربوط به سازمان و شرکت به مخاطبان میباشد. با تنظیم و تهیه خبر از طریق روابط عمومی در رابطه با سازمان و انعکاس آن در رسانهها میتوان ضمن جلوگیری از ابهامات، پیشگیری از بحرانهای احتمالی و تنویر افکار عمومی، با کمترین هزینه به اطلاعرسانی پرداخته و مخاطبان و مردم را در جریان ماوقع کارهای سازمان قرار دهد.
امروز به لحاظ تکثر وسایل ارتباط جمعی شامل رادیو و تلویزیون، روزنامهها و مطبوعات، اینترنت و ... عصر انفجار اطلاعات نام گرفته است و همین که خبر مهمی در نقطهای از جهان رخ میدهد همزمان چون بمب در سرتاسر دهکده جهانی میپیچد. و امروزه خبر چنان با زندگی روزمره مردم درآمیخته است که عدم دسترسی یکروزه به رسانههای خبری چنان کمبودی را در انسان ایجاد میکند که گویی چیزی را گم کردهای و برای انجام سادهترین کارهای زندگی اخذ اطلاعات تازه و نو را غیرممکن مینماید. در جهان کنونی رسانههای وسایل ارتباط جمعی و نظام اطلاعرسانی دارای نقش و اهمیت ممتاز بوده و دنیای مردم را رسانهها تعیین مینمایند و این حقیقت تلخ از یک طرف ما را نسبت به جهان حاضر بدبین کرده و ازطرف دیگر ضرورت حضور مؤثر در شکل دادن اطلاعات را برای همه و بویژه کسانی که در روابط عمومیها اشتغال دارند یادآور میشود. و بویژه این که وسایل ارتباط جمعی و رسانههای گروهی و نیز روابط عمومیها در رسیدن به اهداف به یکدیگر وابسته هستند. بدین ترتیب که اگر همکاری و تعامل بین وسایل ارتباط جمعی و روابط عمومیها بوجود نیاید، مشکلاتی در این بین حادث خواهد شد و روابط عمومیها نخواهند توانست آن طور که باید و شاید پیامهای فوری و دارای ضرورت را در میدانی که وسایل ارتباط جمعی حاکم بلامنارع آن میباشند انتشار دهند و وسایل ارتباط جمعی و رسانههای گروهی نیز مطمئنترین و در دسترسترین منبع کسب و اخذ خبر را از دست خواهند داد و در اینجاست که بایستی برای کسب کمارزشترین اخبار، هزینههای زیادی را متحمل شده و در نهایت آن اخبار از ارزش خبری لازم نیز بیبهره خواهند بود. بنابراین اگر روابط عمومی و وسایل ارتباط جمعی به عنوان دو حلقه زنجیره نظام اطلاعرسانی محسوب میشوند واقعیت دارد، و هر گونه سستی از طرف هر کدام از آنها گسست نظام اطلاعرسانی را موجب خواهد شد. امروزه بقولی" عصر، عصر اطلاعات و ارتباطات است و دنیا روی تبلیغات میچرخد"، و در این میان سازمانی موفق است که اهداف و برنامههای خود را مطرح کرده و انتشار دهد و اعتماد و همراهی جامعه را در مسیری که برای این منظور و در جهت بالندگی و شکوفائی سازمان پیشبینی کرده است جلب نماید و اینجاست که نقش و اهمیت خبر ملموستر شده و برای همین منظور و بدلیل بهرهمندی از امکانات رسانههای گروهی، کارشناس روابط عمومی بایستی ضمن آشنایی و شرکت در دورههای روزنامهنگاری و خبرنویسی، خودش را به سلاح رسانههای گروهی نیز مسلح نماید.
برای حضور قوی در میدان رقابت خبری، حتی یک خبر نباید از دست داده شود اما داشتن همه اخبار نیز به سهولت امکانپذیر نیست. توجه به واحدهای انسانی، فنی، تولیدی، و در حوزه عمل روابط عمومیها و بویژه شناسایی دقیق نقاط خبرساز، به مثابه یک حوزه خبری برای یک خبرنگار، یک واحد جغرافیایی، برای یک رسانه محلی و یک میدان نامحدود برای یک رسانه سراسری، امری ضروری و حیاتی است، و در مرحله ایجاد امکانات ارتباطی بین نقاط خبرساز و مرکز اطلاعاتی روابط عمومی است که بکارگیری نیروهای با استعداد و دارای عشق و علاقه در فعال بودن شبکه میتواند نقش به سزایی ایفا کند. و آموزش نیروهای انسانی و فعالان این بخش میتواند ضمن اثرگذاریهای لازم، موفقیت آن را نیز تضمین نماید هر چند موفقیت این نیروها لازمهاش این است که با ارزشهای خبری و اصول گزینش و انتخاب اخبار و الویتبندی آنها آشنایی داشته باشند اما این نکته را نباید از نظر دور داشت که این نیروها بایستی کلیه رویدادها و اخباری که در حوزه مسئولیتها حادث میشود پوشش داده و به اطلاعرسانی بپردازند. و آشنایی این عوامل با خبر، کیفیت اخبار و گزارشهای خبری را روشن و مشخص خواهد کرد.
حوزه اطلاعرسانی روابط عمومی در سطوح درون سازمانی (داخل سازمان)، استانی، محلی و منطقهای (رسانههای گروهی محلی) و ملی (وسایل ارتباط جمعی سراسری و کثیرالانتشار) میباشد از این رو آشنایی عوامل مرکز اطلاعاتی روابط عمومی با خط مشی رسانهها و علائق سردبیران آنها اهمیت بهسزایی دارد. و برای این که با بیتوجهی و عدم اعتنای سردبیران رسانهها مواجه نگردیم شایسته است که روابط عمومیها از ارسال اخبار کماهمیت و کمارزش و یا بیارزش به رسانهها خودداری نموده و در گزینش اخبار ملاکهای لازم را بکاربست، هر چند که بر اطلاعرسانی و تنویر افکار عمومی از وظایف روابط عمومیها اعتقاد راسخ داریم، ولی شناخت ارزشهای خبری و استفاده از آنها در جای خود از اهمیت مضاعفی برخوردار است و بکارگیری آنها در گزارشات خبری شنونده و خواننده را علاقهمند کرده و آنها را در پیگیری اخبار و گزارشهای خبری بعدی روابط عمومی مربوطه به جستجو وا میدارد. ارزشهای خبری هفتگانه عبارتند از: دربرگیری، شهرت، بزرگی، تازگی، استثنا و شگفتی، مجاورت و برخورد.
· اخباری که تعداد بیشتر افراد جامعه را تحت پوشش قرار داده و متأثر گرداند و بدین طریق نظر گروه بیشتری را به خود جلب کند از ارزش بالاتری نسبت به دیگر اخبار بهرهمند خواهد شد مثل افزایش مقدار سهمیه سوخت ماشینها، اعلام نتایج کنکور و ...، به این نوع ارزش، ارزش خبری دربرگیری گویند.
· گاهی دیده میشود اخبار و رویدادهایی که به افراد شناخته شده و مشهور جامعه مرتبط میگردند بدون آن که از ادلة کافی و وافی برای برجستگی بهرهمند باشند بزرگ شده و در صفحه اول مطبوعات و روزنامهها و بخشهای مختلف خبری صدا و سیما نشان داده میشوند که این امر همیشه جنبه مثبت نداشته و گاهی ممکن است این کار دارای بار معنا و مفهوم منفی باشند. برای مثل وقتی فوتبالیست سرشناس بخاطر برخی مسایل در دادگاه حضور مییابد و یا هنرپیشه تلویزیون مرتکب کار خلاف یا قتل میشود، هر چند که آثار عمل "شهرت" گریزناپذیر بوده و در بعضی مواقع خود را در لباس ضد ارزش نشان میدهد ولی بالاخره همیشه در میان اخبار مهم جای باز میکند واین ارزش خبری "شهرت" نام دارد.
· پروژههای زیادی که با اعتبارات زیاد و توان تولیدی یا اشتغالزایی بالا و به عنوان طرحهای ملی، منطقهای و یا جهانی احداث و یا راهاندازی میشوند در ردیف ارزشهای خبری" بزرگی" جای میگیرند.
· با توجه به تولید و انتشار صدها و هزاران خبر طی یک روز، خبری از قابلیت انتشار و جذابیت برخوردار خواهند بود که تازگی داشته و عامل جذابیت اخبار بیشتر به تازگی آنها برمیگردد و اخبار بایستی در اسرع وقت انتشار یابند تا مردم از آنها استفاده کنند و گرنه با وجود هزاران خبر منتشره روزانه، اخبار کهنه مورد اقبال قرار نخواهند گرفت و به این ارزش خبری،" تازگی" گویند.
· گاهی رویدادها و حوادثی در جامعه اتفاق میافتد که نادر بوده و ترکیب و تشکیل اینگونه رویدادها عجیب و غریب مینماید و با عنایت به جذابیت موجود در آنها، مورد اقبال مخاطبان قرار میگیرند مثلاً شکوفه دادن درختان در فصل زمستان، مرد 70 سانتیمتری (کمشمار) که اینگونه اخبار از ارزش شگفتی و استثناء بهرهمند میشوند.
· رویدادهایی که در دوروبر و اطراف مردم و اجتماع و یا درباره افراد و اشخاصی که شناخته شوند، رخ دهد افراد محیط را به خواندن و شنیدن اخبار این رویدادها علاقهمند میکند چرا که گرایش عاطفی و احساسی افراد اجتماع آنها را از رخدادهایی که در محیط پیرامون روی میدهد بیشتر از نقاط دورتر تحت تأثیر قرار میدهد و آنها را به حساسیت وادار میکند. و این ارزش خبری در دوبعد مادی (جغرافیایی) و معنوی (پیوندهای فرهنگی، دینی، زبانی و...) در گزینش خبرها اثرگذار میشود و به این نوع ارزش خبری، ارزش خبر مجاورت گفته میشود.
· برخی ازاخبار و رویدادها اگر چه همواره موجبات تأسف انسان را به دنبال داشته است اما توجه به آنها اجتنابناپذیر بوده است. برخوردها در سطوح مختلف از منطقهای تا بینالمللی، میان فردی تا میان گروهی، از برخوردهای جسمانی تا برخوردهای فکری، همیشه خبرساز بودهاند. و این نوع اخبار و رویدادها از ارزش خبری "برخورد (اختلافها، درگیریها و تضادها) سود میبرند.
درستی ، روشنی و جامعیت خبر سه مفهوم اساسی در خبر نویسی به شمار می روند و حقیقی بودن ، نوبودن و جالب بودن جزو مهمترین صفات خبر هستند و خبر گیری ، خبرنگاری و خبر رسانی از مراحل کار خبری می باشند که کارشناس روابط عمومی باید آنها را مد نظر قرار دهد .
ارکان و عناصر خبر ، بهترین زاویه را برای نوشتن خبر نشان می دهند و عناصر خبر عبارتنداز :
که ؟ ( چه کسی ) ، کجا ، کی ؟( چه وقت ؟) ، چه؟ ( چه چیزی ) ، چرا؟ و چگونه؟ . نبود هر کدام از عناصر و ارکان خبر در تنظیم اخبار، پیکره ای را به نمایش می گذارد که گویی انسانی کریه و ناقص الخلقه است که بر خلاف شخصیت برجسته ذاتی ، جاذبه کافی برای ارتباط ندارد .
خبر از سه جزء اصلی تیتر ، لید و متن تشکیل می شود .
تیتر جمله یا عبارتی است که "مهمترین پیام خبر " را به طور "خلاصه و فشرده" و به منظور ترغیب خواننده به خواندن لید و متن خبر بیان می کند. مهمترین قواعد تیتر نویسی عبارت است از : خودداری از تکرار کلمه در تیتر 2 – پرهیز از نوشتن تیتر پرسشی ، مگر در موارد ضروری 3 – پرهیز از نوشتن تیتر منفی ، مگر در مواردی که هدف خاصی را دنبال می کند 4 – پرهیز از کاربرد حروف اضافه و برخی واژه ها مثل به ، برای و با در ابتدای خبر 5 – پرهیز از مبهم گویی و طولانی شدن آن 6 – سعی در داشتن فعل 7 – در پایان تیتر نباید نقطه گذاشت.
تیتر شامل انواع مختلفی از جمله تیتر خبری ، استنباطی ، تبلیغی و استعاره ای است .
اجزای تیتر عبارتنداز :
1 ) تیتر اصلی ، جمله یا عبارتی است که "مهمترین پیام خبر" را به طور خلاصه و فشرده و به منظور ترغیب خواننده به خواندن لید و متن خبر بیان می کند .
2 ) روـ تیتر ، تیتری است که در بالای تیتر اصلی قرار می گیرد و با حروف کوچکتر نوشته می شود
3 ) زیر تیتر ، تیتری است که بعد از تیتر اصلی و با حروف کوچکتر نوشته می شود .
مثال : تیتر اصلی نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز گشایش یافت
زیر تیتر نمایشگاه کتاب تبریز تا 20 مهر ماه ادامه خواهد داشت
4 ) خلاصه تیتر ، تیتری است که به صورت جمله های مستقل خلاصه ای از مطالب مختلف را بعد از تیتر اصلی یا زیر تیتر بیان می کند .
مثال:5میلیارد ریال برای خرید کتاب از نمایشگاه کتاب توسط علاقمندان اختصاص یافته است .
5 ) میان تیتر ، عبارت یا جمله کوتاهی است که معمولا در وسط خبرهای طولانی برای تفکیک مطالب مختلف مورد استفاده قرار می گیرد .
لید
لید به معنای راهنمایی کننده است . لید ، "چکیده مهمترین مطلب " یک رویداد است که به منظور ترغیب خواننده به مطالعه خبر تهیه می شود .
برای نوشتن لید مناسب توجه به موارد زیر لازم است :
1ـ لید خبر معمولا شامل یک یا دو جمله است ، در لید باید سریعا مخاطب را در جریان مهمترین قسمت رویداد قرارداد.
2 – در لید خبر بهتر است به چهار عنصر خبری پاسخ داده شود
3 - در لید بایستی از کلیگویی پرهیز کرد
4 – در نوشتن لید خبر ، توجه به عوامل زمان ، مکان و کیفیت رویداد لازم است
5 – در نوشته لید ، سعی شود لید بیش از 40 کلمه نباشد .
6 – از شروع لید با زمان یا مکان باید پرهیز کرد ، مگر آن که در خبر اهمیت ویژه ای داشته باشد
7 – بایستی از ذکر مطالب جزئی در لید خودداری کرد ، بطور کلی باید توجه کرد که 90 درصد از کار خبرنویسی مربوط به لید و تیتر است و نوشتن این دو ، بیشترین وقت خبر نویس را می گیرد .
سبک های خبر نویسی
چهار قسم سبک خبرنویسی مرسوم عبارتنداز:
1 – سبک هرم وارونه
2 – سبک تاریخی
3 – سبک تاریخی همراه با لید
4 – سبک پایان شگفت انگیز
سبک هرم وارونه
قاعده هرم در این سبک حاوی جذاب ترین و مهمترین بخش خبر است و قسمت انتهایی هرم حاوی بی اهمیت ترین بخش خبر است . در این سبک اصل خبر در سطر اول یالید خبری است و خواننده با خواندن سطور اول پی به کل ماجرا و خبر می دهد .
سبک تاریخی
در این سبک مطالب به همان صورتی که به لحاظ زمانی تحقق یافته اند در قالب خبر ارائه می شود در این سبک لید خبری بر تارک و مقدمه خبر قرار می گیرد ، این سبک بیشتر برای تنظیم گزارش مقاله های تحقیقی مناسب است .
سبک تاریخی همراه با لید
در این سبک ، مطلب از نقطه ای که شروع می شود به ترتیب زمان وقوع ارائه می گردد. این سبک برای تنظیم رویداد های شهری و خبرهای حوادث مناسب است .
سبک پایان شگفت انگیز
در این سبک ماجرا در پایان خبر باز می شود و خواننده را شگفت زده می کند این سبک مخصوص خبرهایی است که با خود از چاشنی شگفت و ندرت برخوردارند .
به طور کلی کارشناس روابط عمومی، اخباری که برای ارسال به رسانه ها تنظیم میکند، بایستی مبتنی بر عوامل زیر باشد :
1 – نیازهای خبری مخاطبان
2 – فعالیت های روز
3 – نیازهای اطلاع رسانی سازمان
4 – دگرگونیها ، تغییرات ، دست آوردها ، اتخاذ تصمیمات جدید در سازمان
5 – خواسته ها و تمایلات رسانه ها
پاسخگویی به رسانه ها
به طور معمول ، رسانه ها با انعکاس نامه ها و پیام های مردمی ، یا اشتباه در انعکاس صحیح اخبار و بعضا انتقاد به سازمان ، مطالبی را منعکس می کنند که روابط عمومی ناچار از پاسخگویی به آنهاست . و پاسخگوئی به رسانه ها از چهار طریق ، تکذیب خبر ، توضیح خبر اصلاح خبر و تایید خبر انجام میگیرد. منظور از تکذیب خبر ، رد خبر یا مطلبی است که بر خلاف واقع انتشار می یابد . ممکن است قسمتی از خبر منتشره ناقص باشد و یا مطلب به طور نارسا و مبهم منعکس شود ، در این حال به جای تکذیب ، بایستی به توضیح خبر پرداخت و آن را با ذکر جزئیات ، از ابهام خارج کرد که به آن "توضیح خبر " گویند .
منظور از "اصلاح خبر" آن است که اگر در ذکر بعضی از مطالب خبر، اشتباهای رخ دهد یا ناقص ذکر شده و تحریفی صورت گیرد، بایستی ضمن اصلاح خبر ، در اصلاحیه باید اشتباهات را ذکر کرد و مطالب صحیح را یادآوری نمود .
تائید خبر آن است که اگر خبر درج شده کاملا صحیح باشد ولی اثر سوئی در پی داشته باشد روابط عمومی می تواند با تایید خبر مطلب جدیدی را مطرح کند و اثرات سوء قبلی را نیز از بین ببرد.
در پاسخ تنظیمی به رسانهها ، باید موارد زیر لحاظ کرد :
1- شماره روزنامه یا مجله یا نام برنامه ای که مطلب در آن منعکس شده است
2- تاریخ انتشار یا انعکاس ( روز – ماه – سال )
3- عنوان مطلب ( خبر ، گزارش یا ... )
4- صفحه و ستون یا ساعت و شبکه منعکس کننده مطلب
5 – نام فردی که مطلب در پاسخ نوشته یا گفته ارسال می شود
6 – نام و مشخصات کامل فرستنده پاسخ
پاسخ تنظیمی بایستی به پیوست یک نامه به رسانه مورد نظر ارسال شده و در ضمن در نامه از مطبوعات و رسانه های گروهی خواسته شود برابر قانون مطبوعات نسبت به درج پاسخ اقدام کنند .
در تنظیم اخبار می توان از واژه های زیر استفاده کرد :
گفت : | اخطار کرد : |
اظهار داشت : | هشدار داد : |
اعلام کرد | ادعا کرد : |
اشاره کرد | فرمان داد : |
خاطر نشان ساخت : | انتقادکرد : |
تصریح کرد : | فاش کرد : |
متذکر شد : | اقرار کرد : |
ادامه داد : | پیشنهاد کرد : |
بیان داشت : | استدلال کرد : |
تاکید کرد: | تهدید کرد : |
افزود : | درخواست کرد : |
گذاره ها :
استفاده از گذاره ها از اصلی ترین مهارتهای خبر نویسی است . گذاره ها ، واژه ها ، عبارتها و پاراگرافهایی هستند که استخوان بندی خبر را محکم می کنند . در حقیقت گذاره ها ، خواننده را از یک واقعیت به واقعیت دیگر ، از یک زمان به زمان دیگر ، از یک مکان به مکان دیگر می کشاند . گذاره ها حلقههای پیوند پاراگرافهای خبر به یکدیگر هستند . اما هر اندازه این گذاره ها طبیعی تر جلوه کنند و با حداقل جلب توجه توام باشند مطلوب تر خواهند بود .
پاره ای از گذاره های رایج در خبر نویسی به قرار زیر هستند :
علاوه بر این ، افزون بر ، معهذا ، به علاوه ، اما ، متعاقبا ، با این همه ، بنابراین ، به این ترتیب ، سپس، بالاخره ، در همین حال ، ، در همین جا ، همچنین ، ضمنا ، شایان ذکر است ، گفتنی است ، لازم به یادآوری و در پایان...
منابع و مآخذ :
1 – راهبردهای عملی روابط عمومی ، هوشمند سفیدی ، چاپ سوم بهار 1385
2 – جزوه خبر نیاز روابط عمومی ، علی ساجدی ملائی ، زمستان 1379
