یکی از راهکارهای توسعه صنعتی که در سالهای اخیر مورد توجه کشورهای در حال توسعه و حتی توسعهیافته قرار گرفته، گرایش به کوچکسازی صنایع و اتکا به توسعه و گسترش صنایع کوچک و متوسط به عنوان موتور توسعه صنعتی و اقتصادی است. توجه به صنایع کوچک و متوسط بیشتر به دلایل ذیل توجیهپذیر بود و میتواند در توسعه صنعتی و اقتصادی موثر واقع شود.
- افزایش در سرعت برگشت سرمایهگذاریها
- تنوع در محصولات تولیدی
- بهرهوری بالای عوامل تولید
در این میان نوسازی و مدرنیزه کردن واحدهای کوچک صنعتی و بازرگانی جهت نیل به اهداف توسعهای قبل از پرداختن به ایجاد واحدهای جدید از اهمیت ویژهای برخوردار است و طراحان برنامههای حمایت از نوسازی و گسترش صنایع کوچک سعی بر آن دارند که این حمایتها منجر به خود اتکایی این صنایع گردیده و صاحبان آنها بدون آنکه به حمایتهای بیشتری از جانب دولت نیاز داشته باشند، بتوانند واحد تولیدی خود را به گونهای اداره کنند که از سود اقتصادی مناسبی برخوردار باشند و با ارائه محصولات قابل رقابت بتوانند از بازارهای داخلی و خارجی بهرهمند شوند.
در همین راستا و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی و مواد 10 و 11 و 27 و بند (ج) ماده 21، بند الف ماده 39، بندهای د و ط ماده 95 بند (و) ماده 101 و بند الف ماده 102 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1383) آئیننامه اجرایی گسترش بنگاههای کوچک اقتصادی زودبازده جهت نیل به اهداف ذیل تصویب و به اجرا درآمد:
- ساماندهی بنگاههای کوچک زودبازده
- توزیع عادلانه درآمد در مناطق به ویژه مناطق محروم
- توزیع عادلانه درآمد بین اقشار مردم به ویژه مردم مناطق محروم
- افزایش تولید و صادرات
- افزایش کارایی تسهیلات بانکی
- تقویت کارآفرینی، اشتغالزایی و افزایش فرصتهای شغلی
اما به نظر میرسد به دلیل نبودن پشتوانه علمی و کارشناسی با توجه به واقعیات اقتصادی جامعه ایران و نبود راهکارهای اجرایی این طرح نتوانست به اهداف مشخص شده دست پیدا کند که در این خصوص مطالبی جهت استحضار اعلام میشود.
- در خصوص اعتبارات بنگاههای زودبازده آیا واگذاری امور به سازمانهای کار و امور اجتماعی دخالت در امور بانکها نیست و با واگذاری این امور به بانکها به عنوان یک بنگاه اقتصادی که میتواند منافع اقتصادی خود را دنبال کند نمیتوان بهتر نتیجه گرفت و فقط در نحوه اجرای طرح نقش نظارتی ایفا نمود.
- در حوزه عملکرد بانکهای دولتی چه اقدامات و نظارتهایی میتوان انجام داد جهت سوقیافتن اعتبارات به فعالیتهای اقتصادی مولد و تعریفشده.
- در خصوص حراست از سرمایه فیزیکی و انسانی و تقویت آنها چه اقداماتی صورت پذیرفته است.
- آیا در خصوص عملکرد موسسههای حسابرسی بازرسیهایی صورت گرفته و مشخص گردیده است که عملکرد آنها چقدر منطبق بر وظایف و تعاریف سازمان حسابرسی بوده است.
- آیا در خصوص نظارت بر بازار تاکنون اقداماتی صورت گرفته که نتایج آن برای طراحی برنامه اقتصادی استان مورد استفاده قرار گیرد. چه برنامههایی میتوان جهت نیل به اهداف اقتصادی استان در ارتباط با بازار اجرا نمود.
- هدفگذاری خاصی برای هدایت و تقویت فعالیتهای اقتصادی بر مبنای برنامههای توسعه اقتصادی، چشمانداز 20 ساله و استراتژیهای توسعهای کشور صورت نگرفته است و مشخص نگردیده که کدام صنایع و بنگاهها اولویت دارند و کدام صنایع به دلیل اشباع بازار، کارایی پائین، عدم صرفههای اقتصادی باید محدود گردد. برای مثال در پروندههای مورد بررسی در کمیته کارشناسی از زمانی که این سازمان به عنوان عضوی از این کمیته در جلسات حضور دارد، تعداد واحدهایی که به تولیدات حصولات لبنی اشتغال خواهند داشت چشمگیر بوده ولی تاکنون هیچ جواب قانعکنندهای در خصوص اینکه اولاً آیا این بنگاه میتوانند مواد اولیه مورد نیاز خود (شیر) را به حد کافی و به راحتی تهیه نمایند تا با حداکثر توان خود ادامه فعالیت دهند و ثانیاً اینکه با این تعداد واحد تولیدی محصولات لبنی آیا بازار مناسب و با کششی برای فروش محصولات میشود یا اینکه به دلیل تولید با نصف ظرفیت و عدم فروش محصولات در بازار به علت اشباع بازار شاهد ورشکستگی این واحدها در آیندهای نزدیک خواهیم بود.
- چه راهکاری برای افزایش تولید و صادرات که یکی از اهداف این طرح میباشد اندیشیده شده است. راحتتر عرض کنم کدام از تولیداتی که از محل اعتبارات طرح های زودبازده تأمین مالی شده صادراتگرا بوده، کدامیک جایگزین واردات گردیده است و آیا میتوان سهم این دو مهم را از میزان تسهیلات اعطایی تفکیک نمود.
- در خصوص ساماندهی، نوسازی و تقویت بنگاههای کوچک و متوسط موجود در کشور و استان چه اقدامات مثبتی جهت حفظ و نگهداری آنها صورت گرفته است. آیا واقعاً چنین اتفاقی رخ داده است تا حداقل وضعیت موجود صنایع کوچک را حفظ شود.
- چه میزان از تسهیلات پرداختشده در راستای اهداف طرح مذکور مورد استفاده قرار گرفته است.
- عملکرد استان ما در مقایسه با سایر استانهای کشور با توجه به توانمندیهای صنعتی و معدنی و کشاورزی و بازرگانی استان در رابطه با اعتبارات بنگاههای زودبازده اقتصادی در خصوص تسهیلات پرداخت شده گونه بوده است.
- یکی از اهداف اصلی طرحهای زودبازده توزیع عادلانه درآمد بین مناطق و مردم خصوصاً مردم مناطق محروم بوده، تاکنون چه پیشرفتی در این رابطه به دست آمده است. ذکر پاسخ با آمار و ارقام میتواند گویای واقعیات آشکار و پنهان این طرح باشد.
- در خصوص طرحهایی که موفق به اخذ اعتبارات شدهاند چقدر کار کارشناسی صورت گرفته است، چه جهتگیریهایی برای پرداخت تسهیلات به متقاضیان بوده است. آیا فقط و فقط بررسیهای کارشناسی ملاک عمل قرار گرفته است.
- این نکته قابل تأمل است که اکثریت قریب به اتفاق طرحهایی که موفق به دریافت اعتبارات شدهاند متقاضی استفاده از تسهیلات متمم برای تکمیل پروژههای خود هستند و این میتواند بیانگر مطالبی باشد که شاید به نوعی بررسیهای کارشناسی را با تردید مواجه میکند و میتوان چنین ادعایی را مطرح کرد که در زمان بررسی شاید طرحهایی که امکان اجرایی شدن آنها بیشتر بوده فقط به دلیل رقم بالای آن در مقایسه با طرح دیگر غیر اقتصادی تشخیص داده شده است در حالیکه طرح مصوب که از اعتبارات استفاده کرده با احتساب رقم متمم درخواستی به مراتب از طرح کنار گذاشته شده غیر اقتصادیتر یوده است.
