قابلیت های اقتصادی استان
الف ) توان و امکانات بازرگانی استان:
استان آذربایجانشرقی که با جمهوریهای آذربایجان، نخجوان و ارمنستان مرز مشترک دارد و از طریق مرز بازرگان با کشور ترکیه نیز مرتبط است، موقعیت استراتژیکی بسیار بالائی برای به وجود آمدن یک مرکز عمده تجاری بینالمللی را دارا میباشد.
از منظر بازرگانی داخلی،مرکز استان (شهر تبریز) به مناسبت دارا بودن امتیازات و برتریهای ویژه در منطقه شمالغرب کشور، دارا بودن بازار وسیع (بهعنوان تامینکننده اقلام مورد نیاز بازار در استانهای اردبیل، زنجان، کردستان، آذربایجانغربی و خود استان)، موقعیت ویژه جغرافیائی و مرکزیت سیاسی، اداری و اقتصادی، از مهمترین مراکز فعالیت بازرگانی در استان و کشور به شمار میرود.
در مورد بازرگانی خارجی، این استان به سبب موقعیت خاص استراتژیک و داشتن قابلیتهای فراوان، مرکزی مناسب و با اهمیت برای فعالیتهای بازرگانی خارجی است.
اهم قابلیتهای استان به طور مختصر عبارتند از:
- وجود مبادی ورودی و خروجی در منطقه مرزی جلفا و نوردوز ، گمرکات سهلان ، تبریز و جلفا با ظرفیتهای بالای ذخیره و انبار کالا.
- موقعیت ویژه جغرافیائی که به عنوان چهارراه ارتباطی ایران و اروپا مطرح میباشد، (وجود راه آهن جلفا).
- جمهوری ارمنستان که به عنوان پلی برای ارتباط با جمهوریهای تازه استقلال یافته، قفقاز و آسیای مرکزی مطرح میباشد.
- وجود منطقه آزاد تجاری _ صنعتی ارس در جلفا.
- نمایشگاه بینالمللی تبریز.
- تولیدات صنعتی، کشاورزی، محصولات باغی و به ویژه خشکبار و تولیدات کانی فلزی و غیرفلزی با قابلیت صادراتی بالا، وجود کارگاههای تولید فرشهای نفیس.
- امکان برقراری پروازهای مستقیم بین تبریز ـ اروپا و تبریز ـ ترکیه و ...
اساس فعالیتهای بازرگانی نیاز به وجود امکانات و زیرساختهای مناسب دارند که بدون آنها انجام این مهم عملی نمیباشد. استان آذربایجانشرقی از نظر برخورداری از این امکانات و زیرساختهای بازرگانی، جایگاه ویژهای دارد که ذیلا به آنها اشاره می شود:
الف – 1 ) گمرکات:
این استان دارای سه مرکز گمرکی (تبریز، جلفا، سهلان) است که مجموعاً حدود چهل هزارتن ظرفیت دارند.
الف – 2) نمایشگاه بین المللی تبریز:
نمایشگاه بینالمللی تبریز در سال 1373 در زمینی به وسعت 200 هکتار در پنج کیلومتری جاده تبریزـ تهران احداث گردیده و در حال حاضر دارای هفت سالن نمایشگاهی به وسعت 15000 مترمربع و فضای باز نمایشگاهی به وسعت 10000 مترمربع میباشد. نمایشگاه بینالمللی تبریز در طول سال با برگزاری انواع نمایشگاههای تخصصی داخلی و بینالمللی در شناساندن قابلیتها و توانمندیهای اقتصادی، صنعتی و بازرگانی استان حضور چشمگیری داشته و در عرصه رقابتهای اقتصادی و صنعتی نقش مؤثری را ایفا نموده است.
الف – 3 ) مرکز خدمات صادرات:
در اغلب کشورهای دنیا مرکز یا مراکزی برای ارائه خدمات صادراتی مورد نیاز واحدهای تولیدی صادراتی وجود دارد که کلیه اطلاعات، آمار و اسناد مورد نیاز صادرکنندگان یا خدمات مرتبط با فعالیتهای آنان را در اسرع وقت در اختیار آنان قرار میدهند تا صادرکنندگان ناگزیر از مراجعه به ادارات و سازمانهای مختلف جهت کسب اطلاعات مورد نظر و یا دستیابی به خدمات مورد نیاز معطل نشوند.
در کشور ما نیز بر اساس طرح ساماندهی اقتصادی، این موضوع مورد توجه قرار گرفته و مقرر گردید مرکزی برای ارائه خدمات و صدور مجوزهای صادراتی درمرکز توسعه صادرات ایران و به تبع آن در سازمان بازرگانی استانها تشکیل گردد که در استان آذربایجانشرقی نیز این مهم در سازمان بازرگانی استان تأسیس گردیده، به گونهای که نمایندگی کلیه دستگاههای صادرکننده در این مرکز متمرکز شده تا مراحل صدور مجوز صادراتی به حداقل زمان ممکن کاهش یابد. با توجه به اهمیت موضوع و نظر به موقعیت استان از لحاظ نقش آن در صادرات غیرنفتی کشور این مرکز از اواسط سال 1378 به ارائه خدمات به صادرکنندگان مشغول است.
الف – 3- 1 ) اهداف و فلسفه وجودی مرکز خدمات صادراتی:
این مرکز با اهداف کلی ذیل تأسیس گردید:
- به حداقل رساندن بوروکراسی و حذف تشریفات زائد سر راه صادرات.
- صدورمجوزهای لازم برای صادرات کالا وخدمات در مواردی که برابر مقررات موکول به مجوز است.
- انجام امور اجرایی و خدماتی صادرکنندگان در زیر یک سقف و در حداقل زمان ممکن.
- پرهیز از مراجعات عدیده صادرکنندگان برای انجام امور اجرایی و یا دریافت خدمات و تسهیلات مختلف به وزارتخانه، سازمانها ومؤسسات متعدد و پراکنده در نقاط مختلف شهر و کشور بهخصوص در جهت کاهش هزینههای سربار صادرات وکاهش سفرهای شهری.
- ایجاد هماهنگی و ارتباط تنگاتنگ بین دستگاههای مختلف مرتبط با امر صادرات.
- شفاف شدن فرایند صادرات و برملا شدن نقاط ضعف و عدم کارایی برخی از دستگاهها در ارتباط با تحقق اهداف صادراتی و کوشش در جهت رفع تنگناهها و موانع صادرات غیرنفتی کشور.
- اصلاح روشهای مدیریت صادرات غیر نفتی کشور.
- تحقق عملی شعار (عزم ملی برای صادرات) و گسترش مشارکت صادرکنندگان و دستگاههای مختلف دولتی در تحقق اهداف صادراتی کشور.
- کاهش منطقی ایستگاههای سر راه صادرات غیر نفتی.
- همگرائی و همسوئی سازمانهای دولتی و خدماتی کشور در راستای تحقق اهداف صادراتی.
- ایجاد نقطه تماس بین صادرکنندگان ایرانی و خریداران خارجی.
- اطلاعرسانی سریع و بهموقع به صادرکنندگان بهویژه در رابطه با تسهیلات، مقررات و بازارهای هدف و فراهم نمودن زمینه عدالت در توزیع اطلاعات.
- ارائه خدمات مشاورهای به صادرکنندگان.
الف – 3 – 2 ) فواید تأسیس مرکز خدمات صادرات:
- تسریع در مراحل صدور کالا و خدمات.
- صرفهجویی در وقت صادرکنندگان.
- شتاب بخشیدن به روند صادرات غیرنفتی.
- تشخیص مجوزها و مراحل غیرضروری سر راه صادرات و حذف تدریجی آنها.
- برملا شدن نارسائیهای موجود در زمینه خدماترسانی به صادرکنندگان و اصلاح آنها.
- بر طرف شدن ناهماهنگیهای موجود بین دستگاههای اجرائی مرتبط با صادرات غیرنفتی.
- شفاف شدن نارسائیهای مقررات صادرات و حرکت در جهت اصلاح آنها.
- آگاهی به موقع صادرکنندگان از تحولات بازارهای جهانی و مقررات صادرات.
- تبدیل کلیه ایستگاههای سر راه صادرات به مرور زمان به یک ایستگاه با حداکثر انعطافپذیری.
الف – 4 ) مؤسسات مالی، پولی و اعتباری:
در حال حاضر در استان تعداد 739 شعبه بانکی شامل بانکهای تجارت با 69 شعبه، رفاهکارگران با 50 شعبه، سپه با 91 شعبه، صادرات با 128 شعبه، کشاورزی با 80 شعبه، مسکن با 51 شعبه، ملت با 89 شعبه، بانک ملی با 146 شعبه، پست بانک با 17 شعبه و بانکهای توسعه صادرات و صنعت و معدن هرکدام با یک شعبه در کنار بانکهای خصوصی چون پارسیان با 3 شعبه، اقتصاد نوین با 5 شعبه، سامان با 3 شعبه، کارآفرین با 2 شعبه، سرمایه با 1 شعبه و پاسارگاد با 2 شعبه فعالیت مینمایند.
الف – 5 ) بازارچه های مرزی استان:
به منظور ایجاد فرصتهای شغلی مناسب برای مرزنشینان و جلوگیری از تبادل قاچاق کالا در مرزهای کشور، به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تشکیل بازارچههای مرزی در دستورکار دولت قرار گرفته و از آن جمله ایجاد بازارچههای مرزی این استان در دو نقطه مرزی یعنی جلفا و نوردوز نیز به تصویب هیئت محترم دولت رسیدهاست که ذیلاً به آنها اشاره میشود:
الف – 5- 1 ) بازارچه مرزی جلفا:
این بازارچه در کنار رودخانه ارس و در جوار شهر جلفا و در مقابل شهر مرزی جلفا از جمهوری خودمختار نخجوان ایجاد گردیدهاست. این بازارچه در سال 1373 شروع به فعالیت نموده و کالاهایی از قبیل خشکبار، سبزیجات خشک، صنایع دستی و فرش ماشینی، مصالح ساختمانی و غیره از این طریق صادر میگردد.
الف – 5- 2 ) بازارچه مرزی نوردوز:
این بازارچه در شهرستان جلفا و در فاصله هشتاد کیلومتری شهر جلفا واقع شده که بازارچه مرزی بین ایران و ارمنستان به حساب میآید.
الف – 6 ) منطقه آزاد تجاری _ صنعتی ارس در جلفا:
پیشینه و تاریخچه تکاملی منطقه آزاد تجاری جلفا به این شکل بوده است که از تیرماه 1376 قسمتی از شهرستان جلفا به منطقه ویژه اقتصادی جلفا اختصاص یافت و از اوایل سال 1377 عملیات زیرساخت آن شروع گردید.
با توجه به موقعیت ممتاز جغرافیایی و اقتصادی جلفا و درپی استقبال سرمایهگذاران داخلی و خارجی از این منطقه و پتانسیلهای جلفا و موقعیت برتر آن تأسیس منطقه آزاد تجاری در این ناحیه از کشور به نظر میرسید که ضروری باشد. با این ملاحظات سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی ارس (جلفا) در تاریخ 6/2/1384 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.
در حال حاضر منطقه آزاد ارس با وسعت 97 کیلومترمربع که در استان آذربایجانشرقی در فاصله 137 کیلومتری تبریز و 761 کیلومتری تهران در شمالغرب کشور و در حاشیه رود پرآب و زیبای ارس واقع شده است یکی از قطبهای تجاری، صنعتی، بازرگانی و گردشکری شمالغرب کشور به شمار میرود. این منطقه از گذشته از ورودیهای پرتردد کشور به شمار میرفته که امروزه نیز این ویژگی را حفظ کردهاست. منطقه آزاد ارس نزدیکترین منطقه آزاد کشور به اروپا و تنها منطقه آزاد دارای مرز زمینی فعال با یک کشور خارجی است.
الف – 6 – 1 ) اهداف ایجاد منطقه آزاد ارس:
منطقه آزاد ارس با اهداف کلی ذیل تأسیس گردیده است:
- انجام امور زیربنایی، آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، جذب سرمایه و افزایش درآمد عمومی و ایجاد اشتغال سالم.
- حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقهایی.
- تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی.
- تنظیم بازار کار و کالا.
- جذب سرمایههای خارجی و تجهیز سرمایههای داخلی.
- ارتقاء فنآوری و بهرهگیری از فنآوریهای برتر خارجی.
- افزایش صادرات کالا و نیز خدمات.
- ایجاد فرصتهای شغلی جدید و ارتقاء سطح اشتغال در کشور.
- کمک به رقابتی شدن تولیدات داخلی.
- اجرای سیاستهای توسعه منطقهای.
- ایجاد قطبهای اقتصادی.
- نهادینه شدن استراتژی توسعه نوین صنعتی.
- گسترش صنعت توریسم در منطقه با توجه به اقلیم مناسب منطقه ارسباران.
الف – 6 – 2 ) زمینههای سرمایهگذاری در منطقه:
این منطقه با توجه به موقعیت همسایگی با کشورهای ارمنستان، آذربایجان، جمهوری خودمختار نخجوان و امکان دسترسی سریع به کشورهای آسیایمیانه، قفقاز، دریای سیاه و اروپا میتواند بستر مناسبی برای سرمایهگذاری در زمینههای مختلف باشد. منجمله:
- بزرگترین پایگاه تخلیه و بارگیری کالاهای صادراتی.
- توسعه کشاورزی و کشت و صنعت با توجه به آب فراوان و اراضی حاصلخیز و آب و هوای معتدل.
- توسعه صنعت با استفاده از نیروهای متخصص و فارغالتحصیلان دانشگاههای صنعتی استان آذربایجانشرقی.
- توسعه صنعت توریسم با توجه به طبیعت بدیع، زیبا و پیشینه فرهنگی و ابنیه تاریخی.
الف – 6 – 3 ) مزایای سرمایهگذاری منطقه آزاد تجاری _ صنعتی ارس:
مزایای سرمایهگذاری در این منطقه را میتوان به شرح ذیل عنوان نمود:
- سابقه بیش از یکصد ساله گمرک جلفا.
- امکانات و زیر ساختهای جلفا (گمرک، راهآهن، ادارات دولتی).
- دسترسی به بازارهای قفقاز، روسیه، ترکیه و اروپا بهویژه نقطه اتصال با آذربایجان، ارمنستان و نخجوان.
- برخورداری از جادههای ترانزیت.
- پل ارتباطی ریلی شمال _ جنوب.
- فاصله 137 کیلومتری با تبریز دومین شهر دانشگاهی، صنعتی و تجاری ایران.
- برخورداری از یک اقلیم مناسب و داشتن موقعیت جغرافیایی استراتژیک.
الف – 6 -4 ) اولویتهای سرمایهگذاری در منطقه آزاد ارس:
الف – 6 – 4 – 1 ) اولویتهای سرمایهگذاری در این منطقه عبارتند از:
سرمایهگذاری در پروژههای صنعتی _ تولیدی:
- پالایشگاه.
- تولید تجهیزات نفتی.
- تولید مس و مولیبدن.
- فرآوری مواد معدنی.
- تولید آلومینیوم.
- تولید سرامیک، چینی و کاشی.
- ایجاد مراکز IT.
- صنایع الکترونیک و الکتروتکنیک.
- خودروسازی.
- پرورش آبزیان (ماهیهای سردآبی و اوزون برون خاویاری).
- توسعه صنعت ابریشم.
- صنایع نساجی.
- چرم.
- تولید جواهرات و تراش الماس.
- تولید لبنیات و فرآوردههای گوشتی.
- بازیافت کاغذ و کاغذسازی.
- صنایع بازیافت ضایعات کشاورزی.
- ایجاد نیروگاه بادی.
- صنایع غذایی و دارویی.
- صنایع شیمیایی و سلولزی.
- صنایع کانیهای غیرفلزی و صنایع فلزی.
- صنایع دستی و صنایع تکمیلی.
الف – 6 – 4 – 2 )سرمایهگذاری در پروژههای تجاری و بازرگانی:
- صادارت و واردات، ترانزیت و صادرات مجدد.
- ایجاد تکنومارکت (بازار فروش تکنولوژی).
- بازار بینالمللی صنایع.
- تجارت الکترونیک.
- بازار بینالمللی سنگهای زینتی.
- ایجاد دفاتر نمایندگی واحدهای تولیدی و تجاری داخل کشور جهت تجارت.
- ایجاد مراکز نمایشگاهی.
- سرمایهگذاری در طرحهای خدماتی احداث انبارهای مختلف صنعتی ـ تجاری و نگهداری کالا.
الف – 6 – 4 -3) سرمایهگذاری در پروژههای کشاورزی و صنایع تبدیلی:
- تولید گیاهان دارویی، گلهای تزئینی و غیره.
- تولید محصولات باغی و کنسانتره میوه.
- واحدهای تحقیقاتی و اصلاح جنگل و مرتع گیاهی و گلهای زینتی.
الف – 6 – 4- 4 ) سرمایهگذاری در صنعت توریسم:
- ایجاد دهکده سلامت.
- ایجاد واحدهای اقامتی، تفریحی، ورزشی و فرهنگی در کنار طبیعت بدیع و ابنیه تاریخی.
- ایجاد مکانهای مناسب برای ورزشهای آبی.
- ایجاد مجتمع دانشگاهی.
- احداث هتل و ...
کلیه حقوق این پورتال متعلق به وزارت امور اقتصادی و دارایی می باشد
^